Dürtü Kontrol Bozukluklarında Tedavi Yolları

Dürtü kontrol bozukluklarıyla yaşamak, genellikle utanç ve suçluluk duygularıyla harmanlanmış sessiz bir mücadeleyi beraberinde getirir. Peki, bu döngüden kurtulmak bilimsel olarak mümkün mü? Bu yazı, yardım istemenin kritik öneminden başlayarak; Bilişsel Davranışçı Terapi, aile terapisi ve psiko-eğitim gibi modern tedavi yaklaşımlarının etkinliğini mercek altına alıyor. Piromani, kleptomani ve patolojik öfke gibi farklı klinik tabloların tedavisindeki güncel durumu, terapötik süreçlerin nasıl işlediğini ve disiplinler arası çözüm yollarını keşfedin.

Uzm. Psk. Metin Yetim yazdı.

Dürtü kontrol bozukluğu olan kişiler semptomlarından utanıyor, suçluluk duyuyor ve bu konuyu konuşmaktan çekiniyor olsalar da: Yardım istemek ve ruhsal hastalığın tedavisini yaptırmak önemlidir. Çünkü bu, hastalıktan kurtulmanın bir yolunu bulmaya, yüksek acı düzeyini azaltmaya ve diğer olumsuz sonuçları önlemeye yardımcı olabilir: örneğin, diğer insanlarla olan ilişkilerde, iş hayatında veya cezai sonuçlarda. Dürtü kontrol bozukluğu olan kişilerde sıklıkla başka ruhsal hastalıklar da görüldüğünden, bunların da teşhis edilmesi ve terapi kapsamında birlikte tedavi edilmesi önemlidir.

Tedavilerin Etkinliği

Dürtü kontrol bozuklukları oldukça nadir görüldüğü ve birçok kişinin uzun süre yardım aramadığı için, dürtü kontrol bozukluklarında çeşitli tedavilerin etkinliğini inceleyen çok az sayıda ve genellikle küçük ölçekli çalışma bulunmaktadır. Bu nedenle, çeşitli tedavi yaklaşımlarının etkinliği hakkında şu ana kadar çok az şey bilinmektedir.

Aralıklı öfke kontrol bozuklukta, bilişsel davranışçı terapi belirli bir etkinlik göstermiştir. Piromani ve kleptomani konusunda, çeşitli terapi yaklaşımlarının etkinliğini kesin olarak gösteremeyen az sayıda ve küçük çaplı çalışma bulunmaktadır. Kompulsif cinsel davranış bozukluğunda tedavilerin etkinliği konusunda şu ana kadar hiçbir araştırma yapılmamıştır.

Bu nedenle uzmanlar, benzer bozukluklarda, özellikle istenmeyen dürtüsel davranışların görüldüğü bozukluklarda – örneğin patolojik saç yolma (trikotilomani) veya tırnak yeme –, obsesif kompulsif bozukluklarda ve bağımlılık hastalıklarında etkili olan tedavileri sıklıkla kullanmaktadır. Bu hastalıklarda özellikle bilişsel davranışçı terapi etkili olduğu kanıtlanmıştır. Bunun dışında, çeşitli terapi yöntemleri de deneysel olarak uygulanır, yani hastaya en çok neyin yardımcı olduğu denenir.

Psikoterapinin yanı sıra ilaçlar da kullanılabilir. Her ikisi de kısmen birbiriyle kombine edilebilir.

Psikoterapi

Psikoterapi sürecinde bilişsel davranışçı terapi, sistemik aile terapisi, konuşma terapisi, derin psikoloji temelli terapi veya psikanaliz gibi yaklaşımlar uygulanabilir. Bilişsel davranışçı terapi, en etkili yöntem olarak kendini kanıtlamıştır.

Psiko-eğitim yaklaşımları da yardımcı olabilir. Bu yaklaşımda danışanlara hastalıklarının belirtileri hakkında bilgi verilir. Hastalığın ortaya çıkmasına neyin zemin hazırladığı ve belirtileri kontrol altına almak için hangi stratejilerin yardımcı olabileceğini öğrenirler. Ergenlerde ve genç yetişkinlerde, ancak diğer hastalarda da aile üyeleri veya diğer yakın kişileri terapiye dahil etmek faydalı olabilir.

İstenmeyen dürtüler özellikle stres veya olumsuz duygular sırasında ortaya çıkabileceğinden, stresle daha iyi başa çıkma stratejileri, duyguları düzenleme stratejileri ve sağlıklı bir özgüven geliştirmeye yönelik yaklaşımlar – örneğin sosyal beceri eğitimi – yararlı olabilir.

Buna ek olarak, progresif kas gevşetme, farkındalık temelli yöntemler ve diğer psikoterapi yöntemleri gibi nefes ve gevşeme teknikleri de kullanılabilir.

Bilişsel Davranışçı Terapi

Şu ana kadar, dürtü kontrol bozukluklarında davranışçı terapinin etkinliğini kanıtlayan, metodolojik açıdan sağlam araştırmaların sayısı nispeten azdır. Terapinin ilk aşamasında, dürtüsel davranışın altında yatan nedenler ve tetikleyiciler belirlenir ve kişinin farkındalığına sunulur. Bu süreçte, hastaların bir semptom veya duygu günlüğü tutması faydalı olabilir. Bir sonraki adımda, işlevsiz, dürtüsel davranışlar davranış terapisi ve bilişsel teknikler kullanılarak ele alınabilir.

Obsesif kompulsif bozukluklar ve dürtüsel davranış bozukluklarında etkili olduğu kanıtlanmış bir davranış terapisi yaklaşımı, Alışkanlık Tersine Çevirme Eğitimi’dir (HRT). Bu yöntemde danışanlar, dürtüleri zamanında fark etmeyi ve bunun yerine kendileri için daha uygun olan başka bir davranışı bilinçli olarak sergilemeyi öğrenirler. Bu, dürtülerin dürtüsel eylemlere dönüşmesini engellemeyi amaçlamaktadır. Böylece, agresif dürtüler yaşayan bir kişi, agresif bir patlamayı önlemek için yavaşça ona kadar sayabilir veya birkaç kez derin nefes alabilir. Alternatif davranış başlangıçta tamamen bilinçli olarak gerçekleştirilir. Zamanla bu, alışılmış davranışın bir parçası haline gelir ve daha sonra daha çok otomatik olarak gerçekleştirilir.

Ayrıca terapide, danışanların terapistin eşliğinde, rahat bir durumda dürtülerin sıklıkla ortaya çıktığı durumları hayal ettikleri veya bu durumlara girdikleri, sistematik duyarsızlaştırma adı verilen yüzleşme egzersizleri yapılabilir. Bu sırada, ortaya çıkan gerginliği ve duygusal heyecanı tolere etmeleri ve gerginlik ve dürtüler kendiliğinden azalana ve dürtüsel davranışa yol açmayana kadar hayal veya durum içinde kalmaları istenir.

Ayrıca danışanlar, dürtülerle farklı şekilde başa çıkma ve bunları eyleme dönüştürmeme tekniklerini öğrenebilirler. Buna duyguları bilinçli bir şekilde düzenlemek, bilinçli bir şekilde gevşemek, dikkatini başka yöne çevirmek veya bilinçli bir şekilde başka bir şey yapmak da dahildir.

Duygu düzenleme eğitiminde, etkilenen kişiler, istenmeyen dürtüleri tetikleyebilecek duyguları (örneğin, moral bozukluğu, yalnızlık veya öfke) zamanında fark etmeyi ve bunlarla farklı şekilde başa çıkmayı öğrenirler. Terapide, bu duygulara yol açan sorunları çözmek veya daha yapıcı bir şekilde üstesinden gelmek için de çalışılır.

Derinlik psikolojisi ve psikanalitik yaklaşımlar

Derin psikolojik ve psikanalitik tedavi yaklaşımlarında, sorunlu dürtülerin ortaya çıkmasına neden olan psikodinamiği anlamaya çalışılır. Bunlar, örneğin erken çocukluk dönemindeki veya gelişim sürecindeki deneyimler olabilir. Terapi süresince, etkilenen kişilerin dürtüleri aşmaları veya dürtüleri kontrol etme becerilerini (yeniden) kazanmaları için psikodinamiği değiştirmeye çalışılır.

Psikoterapi ve İlaç Tedavisi

1- Psikoterapötik Yaklaşımlar

1.a. Piramani (patalojik yangın çırarma)

Piramani tedavisinde sıklıkla bilişsel davranışçı terapi yöntemleri, psiko-eğitim programları ve grafik görüşme tekniği kullanılır ve bu yöntemlerle belirli başarılar elde edilmiştir. Grafik görüşme tekniğinde, danışanların kendi hayallerini çizmeleri istenir. Çizimler üzerinde tartışılır ve bunlardan danışanların duyguları ve motivasyonları çıkarılır; bunlar daha sonra terapide işlenebilir.

1.b.Kleptomani (patolojik hırsızlık)

Bu alanda, sistematik duyarsızlaştırma, koşullanma ve tiksindirici teknikler kullanılarak bazı vakalarda başarı elde edilmiştir. Tiksindirici tekniklerde, istenmeyen, dürtüsel davranış, olumsuz bir uyarıcıyla birleştirilerek sorunlu davranışın daha seyrek ortaya çıkması sağlanır.

1.c.Aralıklı öfke kontrol kaybı bozukluğu (episodic dyscontrol syndrome)

Bu durumda bilişsel davranışçı terapi bir ölçüde etkili olmuştur. Bu terapide danışanlar, örneğin bir semptom günlüğü yardımıyla, saldırgan öfke patlamalarına yol açan duyguları tanımayı öğrenirler. Ardından, saldırgan bir patlamayı önlemek için zamanında alternatif düşünce ve davranışlarla buna karşı önlem almayı öğrenebilirler. Ayrıca, etkilenen kişilerin gelecekte saldırgan davranışları önlemek için bir grup içinde teorik, pratik ve fiziksel egzersizler yaptıkları bir anti-saldırganlık eğitimi de yararlı olabilir.

Psikoterapi, bazı durumlarda ilaçlarla, özellikle de seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI) ile birleştirilir.

1.d.Kompulsif Cinsel Davranış Bozukluğu

Kompulsif cinsel davranış bozukluğuna yönelik tedavi yaklaşımları, genellikle bağımlılık hastalıkları ve parafililerin (hastaların alışılmadık uyaranlarla cinsel olarak tahrik olduğu bozukluklar) tedavisinden türetilir. Çoğunlukla bilişsel-davranışçı terapi yaklaşımları, örneğin duygu odaklı terapi uygulanır.

Psikoterapi sıklıkla ilaçlarla, özellikle SSRI ve duygudurum dengeleyicilerle birleştirilir.

2- İlaçla tedavi

Patolojik hırsızlık, aralıklı öfke kontrol bozukluk ve kompulsif cinsel davranış bozukluğunun tedavisine yönelik çalışmalarda, seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI), özellikle paroksetin, trisiklik antidepresan klomipramin, duygudurum dengeleyiciler (antikonvülsanlar), antipsikotikler ve opioid antagonistleri, özellikle de uzun etkili opioid antagonisti naltrekson kullanılmıştır. Bu ilaç, alkol veya ilaç bağımlılığının tedavisinde de kullanılmaktadır.

Genel olarak, bu ilaçlarla yapılan tedavilerde pek ikna edici başarılar elde edilememiştir. Bu nedenle uzmanlar, ilaçların daha çok, depresyon veya obsesif kompulsif bozukluk gibi, dürtü kontrol bozukluğuyla eşzamanlı olarak ortaya çıkabilen ruhsal hastalıkların tedavisinde reçete edilmesi gerektiğini savunmaktadır.

2.a. Piramani

Piramani tedavisinde ilaçların etkinliği yalnızca birkaç vaka çalışmasında incelenmiştir. Etkinlikleri kesin olarak kanıtlanmamıştır.

2.b. Kleptomani

Patolojik hırsızlıkta, uzun etkili opioid antagonisti naltreksonun belirli bir etkinliği gözlemlenmiştir. Ayrıca, küçük çaplı çalışmalarda SSRI’lar kullanılmıştır. Burada etkinlik kesin olarak kanıtlanamamıştır.

2.c. Aralıklı öfke kontrol kaybı bozukluğu ve kompulsif cinsel davranış bozukluğu

Burada fluoksetin gibi SSRI’lar belirli bir etkinlik göstermiş ve birincil ilaçlar olarak kabul edilmiştir. Ayrıca, valproat, fenitoin veya karbamazepin gibi duygudurum dengeleyiciler de kullanılabilir. Ancak, bu bozukluklarda ilaçların etkinliği klinik deneylerde iyi kanıtlanmamıştır. Kompulsif cinsel davranış bozukluğunda antiandrojenler de reçete edilmiştir, ancak bu tedavilerin başarısı düşük olmuştur.

Atıf Çiftlikleri ve Kendine Atıf Çevresi

Alıntı Kartelleri: Bilimsel Yayıncılık Mafyası

Alıntı – Atıf Çetesi Nedir?

Nikomakhos’a Etik: Aristoteles’in Etik Düşüncelerine Nasıl Yaklaşılır?

Arkeologlar Aristoteles’in Uzun Zamandır Kayıp Olan Mezarını Bulduklarını İddia Ediyor

Dürtü Kontrol Bozukluklarında Tedavi Yolları

Dürtü Bozuklukları: Kompulsif Cinsel Davranış Bozukluğu

Dürtü Bozuklukları: Patolojik Hırsızlık (Kleptomani)

İradenin Prangaları: Dürtü Kontrol Bozukluklarını Anlamak

Kuantum hesaplama: abartı mı gerçeklik mi?

Kuantum biliminde hafif dokunuş: Prof. Serge Haroche ile bir röportaj

Kuantum bilgisayar üretmek neden bu kadar zor?

Nörobilimciler: Akşamları Kitap Okumak Beyni Güçlendiriyor

Nesiller Arası Psikolojik Farklar

Nobel Fizik Ödülü ile Klasik-Kuantum Sınırının Aşıldığı Kabul Edildi

Sophos Akademi