Çoğumuz için tehlike ve yıkım anlamına gelen devasa alevler, piromani hastaları için bir ‘iç huzur’ ve coşku kaynağı olabilir mi? Hiçbir somut çıkar gözetmeksizin, sadece ateşin büyüleyici gücüne teslim olan bu zihinler, iradenin bittiği ve dürtünün başladığı o kritik eşikte yaşıyor. Yangını izlemekten, söndürme çalışmalarına katılmaya kadar uzanan bu takıntılı ilginin ardındaki gerçekleri, modern psikiyatrinin tanım ve tanı kriterleriyle inceliyoruz.
Uzm. Psk. Metin Yetim yazdı.
Piromani hastaları, yangın çıkarma konusunda güçlü dürtüler hissederler ve bu dürtüleri kontrol edemezler. Bu nedenle, tekrar tekrar binaları veya başka nesneleri ateşe verirler ya da en azından bunu denerler. Bu davranışların arkasında, maddi kazanç, intikam, sabotaj veya siyasi nedenler gibi belirgin bir neden yoktur. Ayrıca, bu kişilerin amacı ne takdir görmek ne de dikkat çekmektir.
Eylemi gerçekleştirmeden önce, etkilenen kişiler artan bir iç gerginlik veya duygusal heyecan hissederler. Yangını çıkarma sırasında ve hemen sonrasında, ayrıca yangının etkilerini izlerken, sevinç, heyecan, tatmin veya rahatlama duyguları yaşarlar. Yangının ardından, örneğin söndürme çalışmalarına katılarak benzer duygular yaşayabilirler.
Ayrıca, bu kişiler ateşe karşı sürekli bir hayranlık ve/veya belirgin bir ilgi duyarlar ve ateş, yangınlar ve ateşle ilgili konularla aşırı derecede ilgilenirler. Bu, ateşi ve yangınları gözlemlemek olabilir, ancak itfaiye ekipmanlarına ve yangın söndürmeye duyulan bir heyecan da olabilir. Etkilenen kişilerin, başkalarına verdikleri zararlara veya eşyalara verdikleri hasarlara karşı duygusal olarak kayıtsız olmaları da karakteristik bir özelliktir.
Bu dürtüler ve davranışlar, başka bir ruhsal hastalık veya davranış bozukluğu, zihinsel engel ya da alkol veya uyuşturucu etkisiyle daha iyi açıklanamaz.
Çocukluk ve ergenlik çağında kundaklama nadir görülen bir durum değildir; ancak çoğu çocuk ve gencin kundaklama için başka nedenleri vardır. Bazıları başka bir ruhsal hastalığa sahiptir, ancak piromani değildir. Bu nedenle, her bir vakada piromani olup olmadığının dikkatlice incelenmesi gerekir.
Hastalık nasıl ortaya çıkar?
Piramani hakkında neredeyse hiç bilimsel araştırma bulunmadığından, nedenleri hakkında şu ana kadar çok az şey bilinmektedir. Bu nedenle, bu hastalıkta beyindeki nörotransmitter sistemlerinde bir bozukluk olup olmadığı ve bu sistemlerin hangileri olabileceği belirsizdir. Dürtü kontrol bozukluklarında rol oynayan psikolojik ve sosyal faktörlerin yanı sıra, piromanide yasak bir şey yapmanın verdiği heyecan da önemli olabilir.
Sıklık, Başlangıç ve Seyir
Piromani çok nadir görülen bir hastalıktır. Bu nedenle sıklığına ilişkin kesin veriler bulunmamaktadır. İhtiyatlı tahminlere göre, sıklığı nüfusun yüzde 0,1’inden azdır.
Hastalığın ne zaman başladığı ve nasıl seyrettiği konusunda da neredeyse hiç araştırma yoktur. Genellikle çocukluk veya ergenlik döneminde başladığı varsayılmaktadır. Semptomlar genellikle dönemsel olarak ortaya çıkar ve aralarında uzun süreli semptomsuz dönemler olabilir. Erkekler, kadınlara göre piromaniden belirgin şekilde daha sık etkilenir; tahminlere göre yaklaşık sekiz kat daha sık.
Hangi diğer hastalıklar sıklıkla eşlik eder?
Piromanisi olan kişilerde sıklıkla başka ruhsal hastalıklar da görülür. En sık görülenler arasında alkol, uyuşturucu veya ilaç kötüye kullanımı ya da bağımlılığı, kumar bağımlılığı, antisosyal kişilik bozukluğu ve bipolar bozukluk yer alır. Birçok hastada öğrenme güçlüğü, sosyal davranış bozuklukları, dil sorunları veya Hiperaktivite ve Dikkat Eksiklği Bozukluğu (DEHB) görülür. Sıklıkla zeka geriliği, nörolojik bozukluklar veya fiziksel kısıtlılıklar da gözlemlenir.
